The American Journal of Clinical Nutrition’da yayınlanan bir çalışmada, şekerle tatlandırılmış içeceklerden alınan fruktozun kardiyometabolik bozukluklara neden olabileceği açıklanmıştır. Buna karşılık, meyvelerden alınan fruktozun kardiyometabolik sağlık için iyi olduğu bulunmuştur. Fruktoz meyvelerde, yüksek fruktozlu mısır şuruplarında ve şekerle tatlandırılmış içeceklerde yüksek miktarlarda bulunur. ABD ulusal anket verileri günde ortalama 49 gr fruktoz alımı olduğunu bildirmiştir ki bu da genel nüfustaki toplam enerji alımının yaklaşık %10’unu oluşturmaktadır.
ABD’de en yaygın fruktoz kaynağı, toplam fruktozun %46’sını sağlayan şekerle tatlandırılmış içeceklerdir. Yüksek fruktoz alımı, diyabet ve obezite dahil olmak üzere çeşitli sağlık sorunlarına neden olabilir. Fruktozun glikoz metabolizmasını bozduğu, yağ asidi sentezini artırdığı ve enflamasyonu tetiklediği bilinmektedir. Mevcut çalışmada, bilim insanları farklı gıda kaynaklarından fruktoz alımı ile kardiyometabolik ve enflamatuar biyobelirteçlerin kan seviyeleri arasındaki ilişkiyi araştırmışlardır.
Bilim insanları, ABD’li yetişkinler üzerinde yapılan üç büyük ölçekli çalışmadan elde edilen kesitsel verileri analiz etti. Sağlık Profesyonelleri Takip Çalışması’ndan toplam 6858 erkek, Hemşirelerin Sağlık Çalışması’ndan 15.400 kadın ve Hemşirelerin Sağlık Çalışması II’den 19.456 kadın mevcut çalışmaya dahil edildi. Katılımcıların hiçbirinde kan alma sırasında diyabet, kardiyovasküler hastalık veya kanser yoktu. Fruktoz alımını belirlemek için gıda sıklığı anketinden elde edilen veriler analiz edilmiştir. Meyveler, meyve suları ve şekerle tatlandırılmış içecekler olmak üzere üç farklı fruktoz kaynağı dikkate alınmıştır. Katılımcılardan toplanan kan örnekleri 14 glisemik, enflamatuar ve lipid biyobelirteç için analiz edilmiştir. Bu biyobelirteçlerin diyabet, kardiyovasküler hastalıklar ve kanser patogenezi ile ilişkili olduğu bilinmektedir.
Üç çalışma grubundan elde edilen verilerin analizi, erkek katılımcıların kadın katılımcılara kıyasla daha yüksek fruktoz alımına sahip olduğunu ortaya koymuştur. Meyve, tüm çalışma gruplarında başlıca fruktoz kaynağı olarak belirlenmiştir. Şeker ile tatlandırılmış içeceklerden fruktoz alımı erkeklerde kadınlardan daha yüksektir. Tüm çalışma gruplarında, sigara içmeyen, önemli ölçüde daha az alkol tüketen, daha düşük vücut kitle indeksine (VKİ) sahip olan veya daha fazla fiziksel aktivite yapan katılımcıların meyve ve meyve sularından daha yüksek fruktoz alımına sahip olma ihtimali daha yüksektir.
Fruktoz alımı ve kan biyobelirteçleri arasındaki ilişki
İlişkilendirme analizinin bulguları, fruktoz alımında günde 20 gramlık bir artışın, kanda daha yüksek inflamatuar biyobelirteç, trigliserit seviyeleri, daha düşük adiponektin ve yüksek yoğunluklu lipoprotein-kolesterol seviyeleri ile ilişkili olduğunu ortaya koymuştur. Fruktoz alımı ve enflamatuar biyobelirteç seviyeleri arasındaki ilişki, daha yüksek BMI (Vücut Kitle Endeksi) ve daha düşük fiziksel aktiviteye sahip katılımcılarda daha derindir.
Farklı fruktoz kaynakları ayrı ayrı değerlendirildiğinde, şekerle tatlandırılmış içeceklerin test edilen biyobelirteçlerin çoğunda olumsuz değişikliklere neden olduğu görülmüştür. Meyve suyu alımının daha yüksek C-peptit, hemoglobine bağlı glikoz (diyabet belirteci), trigliserit ve daha düşük adiponektin seviyeleri ile ilişkili olduğu bulunmuştur.
Meyve suyu ve şekerle tatlandırılmış içeceklerin aksine, meyvelerden fruktoz alımının kardiyometabolik ve enflamatuar biyobelirteçlerin olumlu kan seviyeleri ile ilişkili olduğu bulunmuştur. Şekerle tatlandırılmış içeceklerden alınan günlük 20 gr fruktozun, meyve fruktozu ile ikame edilmesi kandaki enflamatuar, glisemik ve lipid biyobelirteçlerinde azalmaya neden olmuştur.
Çalışmanın önemi
Çalışma, meyve suyu ve şekerle tatlandırılmış içeceklerden fruktoz alımının çeşitli kardiyometabolik ve enflamatuar biyobelirteçlerin anormal kan profillerine yol açabileceğini göstermektedir. Bunun aksine, meyvelerden alınan fruktozun sağlık açısından faydaları olabilir. Çalışmaya hem erkekler hem de kadınlar dahil olmak üzere çok sayıda katılımcı dahil edilmiştir. Ayrıca, diyet alımının tekrarlanan değerlendirmeleri yapılmıştır. Bunlar çalışmanın en güçlü yönleriydi.
Ancak, bilim insanları tarafından da belirtildiği üzere, fruktoz alımı kendi kendine bildirilmiştir; dolayısıyla raporlama yanlılığı olasılığı önlenememiştir. Ayrıca, çalışma popülasyonu daha sağlıklı bir yaşam tarzı sürdüren beyaz sağlık profesyonellerini içermektedir. Bu durum bulguların genellenebilirliğini kısıtlamıştır. İçecek fruktoz alımını sınırlayan politikaları desteklemek için daha çeşitli popülasyonları içeren gelecekteki çalışmalar gereklidir.