Avrupa Birliği’nin Copernicus İklim Değişikliği Servisi’ne (C3S) göre, endişe verici bir şekilde, 2024 yılı kaydedilmiş ve tarihin en sıcak yılı olma yolunda ilerliyor. Bu uyarı, dünya liderlerinin Birleşmiş Milletler’in COP29 İklim Değişikliği Konferansı için Azerbaycan’da bir araya gelmesinden sadece haftalar önce geldi. Artan küresel sıcaklıkları ve bunların yıkıcı etkilerini ele almak için kritik bir fırsat. C3S raporu rahatsız edici bir eğilimi ortaya koymaktadır: “Küresel sıcaklıklar Ocak ayından Ekim 2024’e kadar sürekli olarak rekor seviyelere ulaşmıştır.” C3S Direktörü Carlo Buontempo, “İklim genel olarak ısınıyor. Tüm kıtalarda, tüm okyanus havzalarında sıcaklık yükseliyor. Dolayısıyla bu rekorların kırıldığını görmek zorundayız,” diyor. Bu yılki sıcaklık anomalileri insanlığı, bilim insanlarının uzun zamandır ciddi çevresel sonuçlara yol açabileceği konusunda uyardığı tehlikeli bir dönüm noktası olan sanayi öncesi seviyelerin 1,5°C üzerindeki eşiğe her zamankinden daha fazla yaklaştırıyor.
1,5°C Bariyerini Aşmak: Eylem Çağrısı
1.5°C eşiği keyfi bir hedef değildir. 2015 Paris Anlaşması’nın bir parçası olarak belirlenen bu hedef, iklim değişikliğinin en şiddetli etkilerini önlemek için küresel ısınmayı sanayi öncesi sıcaklıkların 1,5°C üzerinde sınırlamayı amaçlamaktadır. Ancak hem okyanus hem de kara ekosistemlerinde ortalama sıcaklıkların yükselmesiyle birlikte, uzmanlar 2024 yılının küresel sıcaklıkların bu kritik sınırı aştığı ilk yıl olabileceğine inanıyor. ETH Zürih iklim bilimcisi Sonia Seneviratne, mevcut çabaların Paris Anlaşması hedeflerine ulaşmak için gerekenlerin gerisinde kaldığı konusunda uyarıyor. “Geri dönüşü olmayan etkilere girmeye tehlikeli bir şekilde yakınız. Hükümetlerin cesur adımlar atmaması halinde, aşırı hava olaylarının hızlandığını, ekolojik kayıpların ve insanların çektiği acıların arttığını göreceğiz,” diyor. Seneviratne, yükselen CO₂ seviyeleriyle mücadele etmek ve Paris hedeflerini ulaşılabilir kılmak için acil ve kapsamlı değişiklikler yapılması çağrısında bulunan pek çok sesten biri.
2024’ün Aşırı Sıcaklık Gerçeği
Artan sıcaklıkların sonuçlarını görmezden gelmek giderek imkansız hale geliyor. Geçtiğimiz yıl yaşanan bir dizi aşırı hava olayı, iklim eyleminin aciliyetinin altını çizdi. İspanya’da ani seller tüm kasabaları sular altında bırakırken, Peru’da eşi benzeri görülmemiş orman yangınları geniş orman alanlarını yerle bir etti. Bangladeş, bir milyon tondan fazla pirinci yok eden ve milyonlarca insanın gıda güvenliğini tehdit eden şiddetli sellere maruz kaldı. Amerika Birleşik Devletleri’nde Milton Kasırgası’nın şiddeti, Atlantik sularının normalden daha sıcak olması nedeniyle daha da arttı; bu da iklim değişikliğinin bu tür fırtınaların sıklığını ve şiddetini arttırdığını açıkça hatırlattı. Bu olayların her biri, küresel ısınma ile hava koşullarına bağlı felaketlerin artması arasındaki bağlantıları vurgulamaktadır. Yükselen deniz yüzeyi, sıcaklıkları ve daha güçlü kasırgaları körüklerken, daha sıcak hava daha fazla nem tutarak şiddetli yağış ve ani sel olasılığını artırıyor.
Ekim 2024: Rekor Kıran Başka Bir Ay
C3S’nin Ekim 2024 verileri daha da kasvetli bir tablo çiziyor. Geçtiğimiz ay, Ekim 2023’ten sadece biraz daha soğuk olan, kayıtlardaki en sıcak ikinci Ekim ayı oldu. Yağış seviyeleri Avrupa, Amerika Birleşik Devletleri, Brezilya, Çin ve Avustralya’nın geniş bölgelerinde alışılmadık derecede yüksekti ve tarım, altyapı ve topluluklar için zorlu koşullar yarattı. C3S Direktör Yardımcısı Samantha Burgess, bu veri noktalarının COP29’a katılan liderler için bir toplanma çağrısı olarak hizmet etmesi gerektiğine inanıyor. Burgess, “Bu verileri daha fazla hırs için bir katalizöre dönüştürmemiz gerekiyor. Dünyanın sadece artımlı iyileştirmelerden daha fazlasına ihtiyacı var,” ifadelerini kullandı. Samantha Burgess, sadece emisyonların azaltılmasını değil, aynı zamanda dünya çapında hassas bölgeler için iklim direncine yatırım yapılmasını da içeren “dönüşümsel değişimi” savunuyor.
COP29 Ne Başarabilir?
Yaklaşan COP29 zirvesi, vaatlerden somut eylemlere geçilmesi için bir şans sunuyor. Ancak uzmanlar, dönüştürücü sonuçlar elde etme potansiyeli konusunda temkinli. COP zirveleri tarihsel olarak hedeflerin belirlendiği forumlar olsa da, genellikle bağlayıcı taahhütler ve yaptırım mekanizmaları konusunda yetersiz kalmaktadır. Eğer COP29 başarılı olacaksa, bugüne kadar anlamlı eylemleri engelleyen bariyerleri ele almalıdır. Bunlar arasında fosil yakıtlara olan ekonomik bağımlılıklar, emisyon raporlamasında hesap verebilirlik eksikliği ve iklim etkileriyle karşı karşıya gelmiş ve gelişmekte olan ülkelere yönelik yetersiz destek yer almaktadır. Savunucular, daha zengin ülkelerin yenilenebilir enerji geçişlerini ve genellikle iklim kaynaklı felaketlerin yükünü çeken daha az gelişmiş ülkelerdeki iklim uyum önlemlerini finanse etmek için daha fazlasını yapmaları gerektiğini savunuyor.
Bir Dönüm Noktası Mı Yoksa Aynısının Devamı Mı?
COP29 yaklaşırken dünya nefesini tutmuş bekliyor. Azerbaycan’da alınan kararlar bir dönüm noktası olabilir ya da yetersiz kalırsa insanlığı sürdürülemez bir yola itebilir. İklim değişikliğinin ele alınması, daha önce görülmemiş ölçekte koordineli bir küresel müdahale gerektiriyor. Bu, temiz enerji kaynaklarına geçişi, biyoçeşitliliğin korunmasını ve iklim etkilerine açık bölgelerde dayanıklılığın artırılmasını içermektedir. Bilim camiası bu yılki aşırı sıcaklıkların gelecekte yaşanacakların sadece bir başlangıcı olduğu uyarısında bulunurken, harekete geçme aciliyeti hiç bu kadar net olmamıştı. COP29’un amacına ulaşıp ulaşmayacağı belirsizliğini koruyor, ancak kesin olan bir şey var: “Zaman bizden yana değil ve çok çabuk geçiyor.”
